Kanada vatandaşlık kanunu revize
eden ve son aylarda oldukça tartışma yaratan C-24 yasası parlamentodan geçti ve
kanunlaştı. Kanada vatandaşı olma kriterlerini daha da zorlaştıran bu kanun
içeriği ile özellikle Kanadalı çifte vatandaşları çok ilgilendiriyor. Çifte
vatandaşları çok ilgilendiriyor çünkü bazılarının deyimiyle artık de fakto iki
sınıf vatandaşlık ortaya çıkmış bulunuyor. Bu iki grup sadece Kanada vatandaşı
olanlar ve Kanada vatandaşlığını sonradan edinen ve herhangi bir ülkenin vatandaşı
olan çifte vatandaşlardan oluşuyor.
Tartışmalı C-24 yasası ya da asıl
adıyla Kanada Vatandaşlığını Güçlendirme Yasası (Strengthening Canadian
Citizenship Act) hükümete çifte vatandaş olan ve terörizm, vatana ihanet ve
diğer bazı ciddi suçlara karışan Kanadalıların Kanada vatandaşlığını iptal etme
yetkisi veriyor.
Geçen ay yürürlüğe girmesinin
ardından Kanada kamuoyunda yasanın iki farklı vatandaşlık sınıfı yarattığı ve
özellikle ikinci bir vatandaşlığı bulunan Kanadalıların artık “ikinci sınıf
vatandaş” olarak görüleceği ve Kanada vatandaşlığının “rasgele bir şekilde”
iptal edilebileceği yorumları yapılmıştı.
Peki yeni kanun çifte vatandaşlar
için ne anlama geliyor? Daha önce anlatmaya çalıştık. O kadar çok soruya
muhatap olduk ki tekrar anlatalım dedik.
Bazı sosyal medya mecralarında yasaya
karşı kampanyalar yapılmış ve bu yasayla Kanada vatandaşlığının istenildiği
anda geri alınabileceği yorumları yapılmıştı. Simitkokusu gibi bazı tartışma
gruplarında devletin bazı gizli kanunları yürürlüğe koyduğu ve artık değil suç
işlemek istendiğinde vergi beyannamesi yaptırmayanların bile Kanada
vatandaşlığının iptal edebileceği bu yüzden en azından vergi beyannamesinin
doldurulması gerektiği gibi yorumlar yazılmıştı.
Peki Kanada vatandaşlık ve
göçmenlik bakanının da dediği gibi bir hak değil ama bir ayrıcalık olarak
verilen Kanada vatandaşlığı rasgele ve kolayca bir şekilde geri alınabilir mi?
Tabi ki hayır. Yasanın hiçbir
yerinde herhangi bir sebeple Kanada vatandaşlığının geri alınabileceği
yazmıyor. 29 Mayıs’ta yürürlüğe giren yasada çifte vatandaşların Kanada
vatandaşlığı;
-Vatandaşlığı yalan beyan ya da hileli yollarıyla
alanlardan,
-Kanada ile direk askeri çatışmaya giren silahlı güçlerde ya da organize
silahlı gruplarda hizmet verenlerden,
-Vatana ihanet ve casusluk yapanlardan ya da ömür boyu hapis cezası alanlardan
ve
-Terörizm suçundan hüküm giyenlerden ya da Kanada dışında benzer suçtan hüküm
giyenlerden ve beş yıl veya daha fazla hapis cezası alanlardan geri
alınabiliyor.
Tabi bu arada BM’nin
Vatansızlığın Azaltılması Sözleşmesi’ne taraf olunması sebebiyle Kanada
vatandaşlığının elinden alınmasıyla vatansız kalacak kişilerin ne suç işlerse
işlesinler Kanada vatandaşlıklarının iptal edilemeyeceğini de belirtelim.
Eleştirilere ve benzer sorulara
muhatap olan Kanada göçmenlik ve vatandaşlık bakanı Chris Alexander 10 Haziran
2015’te Vice haber kanalında Justin Ling’in sorularını yanıtladı. İnsanların teröre
bulaşmalarını engelleme konusunda hükümetin hiçbir şey yapmadığı ya da bu
konuda oldukça ileri gittiği yorumlarına muhatap olduklarını belirten bakan
Alexander artık istihbarat birimleri arasında bilgi alışverişinin sağlanması ve
göçmenlik bakanına çifte pasaport sahibi vatandaşların Kanada vatandaşlıklarını
iptal etme yetkisinin verilmesi sayesinde Harper hükümetinin Kanada’yı terörist
yetiştiren bir ülke olmasını engelleyebileceğini belirtti. Her iki inisiyatifin
eleştiri oklarını üzerine çekerek anayasaya aykırı olduklarını düşünenlere göre
bakan Alexander tam tersini düşünüyor.
Ulusun güvenliği motivasyonu ile
hareket eden Alexander “Çifte tabiiyet
durumunda Kanada vatandaşlığını iptal edeceğiz. İnsanların vatansız olmalarına
yol açmayacağız. Çok az sayıda Kanadalı, terörizm, casusluk ya da vatana ihanet
suçlarından hüküm giyiyor. Bu ölçüler umuyorum ki çok az sayıda kişi dışında
pek uygulanmayacak” dedi.
Ağır suç işlemedikçe Kanada
vatandaşlığımızı kaybetmiyorsak bu sonu bitmeyen tartışma neden peki?
Uluslararası Af Örgütü’nün
yanında bazı göçmenlik ve mülteci avukatları C-24 yasasını özellikle
vatandaşlık iptali yetkisi veren maddelerini eleştirmiş ve yasanın vatandaşlık
iptali kararının federal mahkeme hakimi yerine vatandaşlık ve göçmenlik bakanının
ya da yetkilendirdiği bir görevlinin vereceğine vurgu yapmışlardı.
Muhafazakar hükümete göre yasa,
yetkiyi bakan ya da onun görevlendireceği birisine vermişti çünkü böylesi daha
“az masraflı” ve daha etkin bir süreç demekti, fakat eleştirmenler vatandaşlık
iptalinde göçmenlik görevlilerine takdir yetkisi verilirken insanların kanuni
haklarından mahrum bırakıldığı eleştirisini yöneltiyorlardı.
Kısacası eleştirenlere göre nerde
bir takdir yetkisi (discretion) varsa orada keyfi bir uygulamaya (arbitrary
treatment) yer vardır.
Bakan Alexander çok az sayıda ve
sadece yukarıda belirtilen suçlardan yargılanan ve hüküm giyen ve ikinci bir
vatandaşlığı olan insanların Kanada vatandaşlıklarından mahrum olacağını
söyleyerek aslında kapının çok dar olduğunu ima ediyor. Eleştirmenlere göre ise
takdir yetkisi sayesinde ek gerekçeler gösterilerek dar olan kapının giderek daha
da açılmayacağı ne malum?
Diğer eleştirilerden biri de bazı
Kanadalıların soy, evlilik ve diğer aile bağları yüzünden ikinci bir vatandaşlığı
olup olmadığından haberinin bile olmadığı gerçeği. Kanada’da göçmen bir ailenin
çocuğu olarak doğmuş ve Kanada pasaportu dışında herhangi bir pasaport
taşımayan insanlar da var. Devlet Kanada vatandaşlığını iptal etmek istediği
kişinin geldiği ülke, aile ya da kan bağı gibi sebeplerle ikinci bir
vatandaşlığı olduğunu da varsayacak. Yani ikinci vatandaşlığından haberi
olmayan ve geldiği ülkeden pasaport sahibi olmayan birisi Kanada dışında bir
vatandaşlık sahibi olabilme ihtimali de göz önüne alınarak Kanada
vatandaşlığından çıkarılabilecek.
Yeni vatandaş olacaklardan
istenen Kanada’da ikamet etme niyetinin olması (intent to reside in Canada)
kuralı da eleştirileri üzerine çekiyor.
‘Intent to reside in Canada’
maddesi 29 Mayıs’tan sonra Kanada vatandaşı olmuş ve çeşitli sebeplerle Kanada
dışında yaşayanları vatandaşlık iptali ihtimaline karşı savunmasız bırakıyor.
Yeni Kanadalı olmak isteyen göçmenler artık vatandaş olabilmek için “Kanada
içinde ikamet etme” niyetini göstermek zorundayken vatandaşlığı aldıktan sonra
Kanada dışında yaşamaları durumunda Kanada vatandaşlıklarının vatandaşlık
başvurusu formunda yalan söyledikleri iddiasıyla iptal edilmemesine ne engel
olabilir? Kanada içinde yaşamak Kanada vatandaşı olmak için bir ön koşulsa her
ne sebeple olursa olsun Kanada dışında yaşamaya başlamak vatandaşlığın iptaline
yol açacak bir gerçeğe aykırı beyan (misrepresentation) olarak görülebilir mi? Eğer
öyleyse bu çifte pasaport sahibi bir Kanadalının yurt dışında iş, ticaret ya da
akademik çalışmalarda bulunması ya da ciddi derecede hasta olan bir yakınına
bakamayacak olması anlamına gelmez mi?
Kimileri gelir kimleri gelmez
diyor. Yasa yeni ama bunun çifte vatandaşları nasıl etkileyeceğini vatandaşlık
iptal kararlarıyla göreceğiz.
Sivil haklar savunucu grupları ve
Uluslararası Af Örgütü C-24 kanununun çifte vatandaşlara karşı bir ayrımcı
tutum içerdiğini, onları “daha az Kanadalı”
olarak görüp Kanada’da doğan vatandaşlarla eşit haklara sahip olmayan
kişiler olarak varsaydığını belirtiyorlar.
CTV habere göre British Columbia
Sivil Özgürlükler Derneği ikinci bir vatandaşlığı olan Kanadalıların Kanada’da
artık ikinci sınıf vatandaş statüsünde olduğunu iddia ediyor.
Toronto bölgesi anayasa avukatı
Rocco Galati’de 17 Haziran’da CTV habere verdiği demecinde C-24 yasasına karşı
en geç kışın bir dava açılacağını belirtti. Avukat Galati’ye göre C-24
yasasının ilk oluşturulmasından bu yana tartışmalar oluyordu fakat kamuoyunun
asıl ilgisi yasanın kanunlaşmasıyla daha da arttı.
2014 yılının Haziran ayında
yürürlüğe giren yasa vatandaşlık başvuru ve onaylanma sisteminde büyük
değişiklikleri beraberinde getirdi. Artık Kanada vatandaşı olmak isteyenler hem
Kanada’da eskisine göre daha fazla ikamet etmek zorunda hem de daha fazla ücret
ödemek zorundalar. Yeni yasa vatandaşlık testi muafiyet yaşını da yükseltti.
Bu konuda yazmaya devam edeceğiz.
Kanada vatandaşlığı iptal işlemi başlatılan olursa bize yazsın buradan
duyuralım.
Hem bakanlığın fikirlerini hem de
karşıt görüşlere yer verdim fakat size yine kesin bir cevap veremedim.
Sanıyorum bize kesin cevapları biraz da zaman gösterecek.
Murat Kandemir, Haziran 2015
